Religie: Tora en traditie

Het jodendom is meer dan drieduizend jaar oud. De basis wordt gevormd door de Tora, de tekst van de eerste vijf boeken van de Hebreeuwse bijbel (het Oude Testament). In die tekst worden 613 ge- en verboden gegeven waarnaar joden moeten leven. Het jodendom heeft zolang stand kunnen houden omdat het zich door de eeuwen heen wist aan te passen aan de veranderingen van tijd en plaats. Tot op de dag van vandaag speelt de discussie over- en de interpretatie van de oorspronkelijke Toratekst een centrale rol bij alle vragen aangaande 'hoe als goede jood te leven'.

---

  Israël en zionisme

Na de verdrijving van de joden uit Palestina en de verstrooiing onder de volkeren der aarde bleef het verlangen naar Jeruzalem bestaan. In gebeden, in feesten en in de vastendag voor de verwoesting van de Tempel leeft het ideaal van een eigen plek, en vooral van een betere wereld, voort. In 1948 werd de staat Israël uitgeroepen. Voor de overlevenden van de vervolging vormde dit feit een bron van troost, en hoop op een veilige toekomst. Israël werd het sterkste identificatiepunt voor joden uit de hele wereld.

---

  Vervolging en overleving

Als minderheid hebben de joden in de loop van de geschiedenis aan talloze vervolgingen blootgestaan. Vele eeuwen was de jodenhaat gebaseerd op religieuze vooroordelen. In de 19e eeuw ontstond er een nieuw soort, op schijnbaar wetenschappelijke inzichten, gebaseerd antisemitisme. Dit politieke antisemitisme vond zijn dieptepunt in de rassentheorie van de Nationaal-socialistische Arbeiders Partij in Duitsland onder leiding van Adolf Hitler. Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen. Op 18 mei werd de grondwet terzijde geschoven. Vanaf dat moment waren de joden vogelvrij. Talloze anti-joodse maatregelen leidden uiteindelijk tot de moord op 102.000 van de 140.000 Nederlandse joden. De geschiedenis heeft zeer diepe sporen achtergelaten bij de overlevenden en hun nakomelingen. Toch is door de eeuwen heen in de joodse geschiedenis de drang tot overleven sterker gebleken dan de vernietiging door de vervolgers. Zie: Oorlogsmonument 

---

  Persoonlijke geschiedenis

Religie en Israël zijn de elementen van de identiteit die vanuit het jodendom zelf komen, de vervolging wordt de joden van buiten af aangedaan en confronteert ieder persoonlijk met de vraag wat het jodendom voor hem of haar betekent. Die betekenis wordt bepaald door karakter, talent, levensfase, sociale status en de tijd en plaats waarin men leeft. Iedereen kan zich als individu met de joodse gemeenschap verbonden voelen, op grond van zijn eigen leef- en ervaringswereld. Een heel bijzonder voorbeeld van de manier waarop iemand zijn band met het jodendom en de joodse geschiedenis vorm heeft gegeven is het geschilderde dagboek van de Duits-joodse kunstenares Charlotte Salomon, Leven of Theater?

---

  Nederlands-joods

Het jodendom is een bij uitstek abstracte religie. Het richt zich op de woorden van de Tora en de daaruit voortvloeiende daden en kent geen beelden, geen zichtbare vormen. Dat betekent dat veel vormen die te maken hebben met de eredienst afgeleid zijn van de cultuur van de omgeving, tenzij de rabbijnse traditie daar voorschriften over heeft vastgelegd. Bij zowel de architectuur van de synagogen als bij veel voorwerpen is de Nederlandse invloed duidelijk herkenbaar. Ondanks het feit dat joden in de samenleving een minderheid vormen, kan er ook invloed vanuit de joodse gemeenschap naar die samenleving gaan. Invloedrijke joden zoals Baruch de Spinoza, de bankiersfamilie Suasso en Jonas Daniël Meijer hebben op verschillende manieren hun stempel gedrukt op de Nederlandse samenleving. In een aantal beroepen waren joden, vaak vanwege beperkende maatregelen, oververtegenwoordigd en hadden zodoende een grote invloed. Te denken valt aan de veehandel, de diamantindustrie en de ambulante handel. Vooral in Amsterdam zijn veel oorspronkelijk Hebreeuwse en Jiddisje woorden deel gaan uitmaken van de Nederlandse taal. Zie onze begrippenlijst
met veel
interessante artikelen